Isku-daboolista sida habka lagu baranayo maskaxda ayaa markii ugu horreysay lagu qeexay J. Locke. Farsamadu waa in la ilaaliyo nafsaddaada adiga oo aan isticmaalin heerarka iyo qalabka. Waxay ka tarjumeysaa daraasad qoto dheer iyo garasho shakhsi ahaaneed ee shaqsi ahaaneed: fikrad, dareen, sawir, hababka fikirka, iwm.
Faa'iidada qaabkani waa in qofna uusan awood u lahayn in uu qofku ka wanaagsanaado. Dhibaatooyinka ugu weyn ee gundhigga ah waa dabacsanaan iyo khiyaamo.
Ilaa qarnigii 19-aad, habka is-indha-indheynta wuxuu ahaa habka keliya ee cilmi-nafsiga cilmi-nafsiga. Waqtigaas wakhtigaas cilminafsiyaqaanku waxay ku tiirsan yihiin waxyaabahan soo socda:
- Hababka miyir-qabka ah lama ogaan karo iyada oo aan;
- Nidaamka miyir-qabka waxaa kaliya oo lagu muujin karaa mawduuca isaga qudhiisa.
Dhab ahaantii, habka dhexdhexaadinta iyo gogol-xaaraynta waxaa lagu dhaqmey falsafad J. Locke. Wuxuu u kala qaybiyey dhammaan hababka aqoonta laba nooc:
- Kormeerida walxaha dunida dibadda.
- Muujinta - falanqaynta gudaha, dhejinta iyo geedi socodka kale ee loogu talagalay falanqaynta macluumaadka laga helo adduunka dibadda.
Fursadaha iyo xaddidaadaha habka isdhexgalka
Nidaamka isdhexgalka ma aha mid ku haboon. Caqabadaha qaarkood ayaa laga yaabaa in ay soo baxaan inta lagu guda jiro baaritaanka:
- habka isxakamaynta maskaxdu maaha dadka oo dhan, waxay ubaahantahay in la barto, lana yiraahdo maskaxda caruurtu gabi ahaanba lama geli karin cilmi baaristan;
- shaqeyn la'aanta habka loo adeegsado;
- Natiijooyinka iska horimaadka;
- mawduucyada habka isdhexgalka.
Sababaha xayiraadaha:
- Maqnaanshaha fulinta geeddi-socodka iyo si joogta ah u ilaalineysa, sidaa daraadeed waxaa lagama maarmaan ah in la ilaaliyo habka kicinta ee geeddi-socodka.
- Kakanaanta muujinta xidhiidhada saameynaya ee xiriirka miyir-beelka, sababtoo ah waa inaad lafaguraan hababka miyir-qabka ah: iftiin, xusuusin.
- Dib-u-cidhiidhin waxay wax ka tareysaa isbeddelka xogta miyir-qabka, dib-u-dhiciddooda ama waayitaankooda.
Nidaamka falanqaynta falanqaynta waxaa lagu sharaxay dhaqaatiirta cilmi-nafsiga iyada oo loo eegayo aragtida waxyaabo ay ka mid yihiin dareenka hoose ee qaabdhismeedka. Joogtaynta aragtidan waxay bilaabantay in loo yaqaano "structurists". Qoraaga fikraddani waxay ahayd cilmi-nafsiga Maraykanka ee Tiknoolajiyadda. Sida laga soo xigtay qoraalkiisa, maadooyinka iyo dhacdooyinka badankood ee ay dadku u arkaan waa isku-dhafnaan dareen ah. Sidaa daraadeed, habkan baadhitaanku waa falanqayn maskaxeed oo u baahan shakhsi ahaansho-is-daba-marin qofeed.
Dareenka nidaamsan ayaa ah hab lagu sharaxayo miyir-beelka iyada oo loo marayo waaya-aragnimooyinka khatarta ah, taas oo ah, dareenka iyo sawirrada. Farsamadan waxaa lagu sharxay qof raacaya Dugsiga Wurzburg by cilmi nafsiga Külpe.
Nidaamka xakamaynta iyo dhibaatada ka dhex abuurista
Hindisayaasha waxay bixiyaan kala qaybinta maskaxda ee geeddi-socodka ugu muhiimsan iyo is-indha-indheysiga ka dambeeya geeddi-socodkan. Dhibaatada kufsiga waa in qofku awood u leeyahay inuu arko geedi socodka u furan oo kaliya. Marka la barbardhigo habka isdhexgalka, daboolka waxa loola jeedaa alaabooyinka miyir la'aanta ah ee dhacdooyinka kala duwan, halkii ay ku xirnaan lahaayeen xidhiidhada joogtada ah. Waqtiga xaadirka ah, habka fekerka ee cilmi-nafsi ahaaneed ayaa lagu dabaqayaa habka tijaabada ah ee lagu tijaabinayo qiyaasaha isla markaana la ururiyo xogta aasaasiga ah. Waxaa loo isticmaalaa si loo helo xogta, iyada oo aan loo fasirin tarjubaan. Kormeerka waxaa lagu qabtaa hababka ugu fudud ee maskaxeed: matalaadda, dareenka iyo ururada. Isku-kalsoonidaada ma jiraan wax farsamo iyo ujeedooyin gaar ah. Kaliya xaqiiqooyinka gundhigga ee falanqaynta dheeraad ah ayaa la tixgeliyaa.